آرشيو
آموزش
آرشيو
پژوهش
تاریخ  تاریخ : ۲۱ اسفند ۱۳۹۵
تعداد بازدید  تعداد بازدید : 349 views مرتبه

Untitled

مقدمــــه:
اعتقاد به بقاء روح از قدیم در بین اقوام گوناگون وجود داشته است و اقوام گوناگون بشری به نوعی به سعادت و شقاوت بعد از مرگ معتقد بوده اند؛ البته برخی گروه ها نیز با صراحت بقاء بعد از مرگ را منکر شده اند . ولی معاد به معنی خاص آن یعنی  برخاستن مردگان از قبور برای حسابرسی اعمال ، تنها در برخی ادیان به وضوح دیده می شود در این تحقیق به بیان اعتقاد اهل کتاب ) یعنی سه دین اسلام، یهود و مسیحیت ) درباره معاد می پردازیم و بر آن شده ایم که به سوالات ذیل درباره معاد در نزد اهل کتاب جواب دهیم :
معنا و مفهوم معاد چیست؟
آیا اهل کتاب معاد و رستاخیز را قبول دارند؟بر فرض قبول ، آیا معاد جزء اصول دین آنها است؟
آیا اهل کتاب به معاد جسمانی قائل هستند یا به معاد روحانی؟
قبل از پرداختن به جواب این سوالات ذکر این نکته لازم است که اولابه تصریح قرآن کریم و شهادت تاریخ ، دین یهودیت و مسیحیت دچار تحریف شده اند ؛ لذا به عقیده ما عقیده ی فعلی یهودیان و مسیحیان عین تعالیم حضرت موسی و حضرت عیسی ( علیهما السلام ) نیست . ثانیا این دو دین دارای فرقه های بسیار گوناگون و متنوعی هستند که گاه دارای آرای متناقض در یک موضوع خاص هستند ؛ که پرداختن به همه آنها از حداین مقال خارج است .

 

 

 

معنای لغوی واصطلاحی معاد:
معاد در لغت از ماده “عود” به معنای “بازگشتن و برگشتن” می باشد[۱] و در اصطلاح اعتقاد به وجود جهانی دیگر بعد از این دنیا که در آنجا انسان نتیجه اعمال خود را می بیند ، اطلاق می شود [۲]. این تعریف کلی است  اما در میان ادیان دیگر تعریف معاد در همه آنها یکسان نیست. از معادی که در دین حضرت ابراهیم (ع) و انبیاء بعد از او تا زمان حضرت موسی (ع) مطرح بوده اطلاع کافی در دست نیست لذا بحث ما از ادیان اسلام و یهود ومسیحیت خواهد بود.
اعتقاد ادیان مختلف در مورد جهان رستاخیز:

۱٫مسیحیت و مسأله اعتقاد به معاد[۳]:
در بین پیروان مسیحیت بین مسئله رستاخیز و معاد مردگان با رستاخیز مسیح تفاوت وجود دارد. نصاری قائلند که حضرت مسیح کشته شد ولی بعد از مرگ دوباره زنده شد  و این رستاخیز در همین دنیا و جسمانی بود و بر این مطلب در موارد متعددی از انجیل تصریح شده است بنا بر این مسئله رستاخیز مسیح را نباید با مسئله معاد در مسیحیت غلط نمود.
مسیحیان بر این باورند که حضرت عیسی مسیح ــ که به اعتقاد آنها همان خدا است که به صورت بشر در آمده است ــ از آسمان فرود خواهد آمد و هزار سال در زمین حکومت خواهد کرد و بعد از هزار سال روز داوری فرا خواهد رسید و مسیح قیامت را برپا خواهد نمود و بین مردم داوری خواهد نمود و گروهی را به بهشت و گروهی را به جهنم خواهد فرستاد.
آنچه از کتاب مقدس و کتبی که درباره مسیحیت نوشته شده به دست می آید این است که همه مسیحیان معتقد به رستاخیز هستند.از مجموع آنچه در انجیل آمده می توان گفت مسیحیان نیز معتقد به معاد هستند و ظاهر عبارات با معاد جسمانی سازگار است.
۲٫رستاخیز نزد مسیحیان از اصول است یا خیر[۴]؟
در باره اینکه رستاخیز از اصول است یا خیر، علمای مسیحی آن را جزء اصول می دانند. در تعالیم اساسی کتاب مقدس و به تصریح حضرت یونس و دیگر رسولان جزء اصول اعتقادی محسوب می شود.
لیکن برتراند راسل در کتاب «چرا مسیحی نیستم» می گوید:
اعتقاد به دوزخ پیرو دستور شورای خصوصی، هرچند که اسقف اعظم کانت بری و اسقف اعظم پورت آن را به رسمیت شناختند جزء اصول اعتقادی مسیحیت نمی باشد.

۳٫جسمانی یا روحانی بودن معاد از دیدگاه دین مسیحیت[۵]:

در کتاب مقدس از عیسی مسیح(علیه السلام) نقل شده است که فرمود: فکر نکنید که من آمده ام تا تورات و نوشته های پیامبران را منسوخ کنم، نیامده ام تا منسوخ کنم بلکه آمده ام تا به کمال برسانم. همانطور که از این فقره پیداست و در فقرات متعددی بیان شده حضرت عیسی نظام اعتقادی و عملی عهد قدیم را می پذیرد و بر آن صحه می گذارد او بر پرستش خدای یگانه تأکید می کند و در باره معاد سخن می راند.
از مجموع آنچه در اناجیل آمده می توان گفت مسیحیان معتقد به معاد هستند، و ظاهر عبارات با معاد جسمانی سازگار است.در مورد جسمانی یا روحانی بودن معاد از دیدگاه دین مسیحیت ، شیخ محمد صادق فخرالاسلام در کتاب « افتخار اسلام بر سایر ادیان » صفحه ۱۲۰ می نویسد:
اقرار به معاد و حشر جسمانی از ضروریات دین نصاری و مجمع علیه جمیع فرق ایشان است و در این مسئله با ما هیچ اختلافی ندارند و اقرار به حشر جسمانی مخصوصا علیه انجیل است در مواضع کثیره.
ایشان شش مورد از انجیل را هم ذکر فرموده اند که در آنها تصریح به جسمانی بودن معاد شده است ؛ آنگاه گفته اند:
اما این نکته لازم به یادآوری است که اگرچه علمای مسیحی و انجیل تصریح به جسمانی بودن معاد دارند ولی درباره ی لذات و آلام و عذاب اخروی می گویند: در آخرت لذت و عذاب ، روحانی است نه جسمانی  و این یکی از صدها موارد تناقض در عقائد مسیحیت است.
شایان ذکر است که گروهی از خداپرستان لیبرال و نئوارتدکس این گونه تصریحات کتاب مقدس مسیحیان را انکار کرده و قائل به روحانیت معاد شده اند.

۱٫یهود و مسأله اعتقاد به معاد[۶] :
در هیچ جای تورات سخنی از معاد به معنی آخرت اصطلاحی و بازگشت به عالم آخرت نیامده است. تعبیر آخرت نیز که در چند جای عهد عتیق آمده است دلالتی بر معاد پس از مرگ ندارد بلکه به معنای عاقبت دنیوی اعمال است و اعتقاد به معاد در قوم یهود اعتقادی وارداتی است ؛ یهودیان این عقیده را پس از آزادیشان از اسارت بابل به دست کوروش ، از زرتشتیان فرا گرفته اند.ولی در کتاب تلمود که سنت شفاهی یهود است از معاد به فراوانی سخن گفته شده است. در تورات و بلکه در کل عهد عتیق یهودیان ، اشاره ی روشنی به آخرت و روز جزا وجود ندارند.
در این مسأله دیدگاه فرقه های مختلف باهم تفاوت می کند:
• در برخی از منابع چنین آمده که فرقه صدوقیان فقط پنج سفر اول تورات را قبول داشتند در نتیجه معاد را (که ظاهرا در بخش های بعدی عهد قدیم آمده) قبول نداشتند.
• شومرونی ها یا سامره ای ها هم منکر اعتقاد به رستاخیز مردگان بودند و می گفتند: در تورات دلیلی بر رستاخیز مردگان نیست.
(امروزه فرقه صدوقیان و سامریان طرفدارانی ندارند(
• فریسیان که تمام کتب عهد قدیم را قبول داشتند معتقد به معاد بودند.
فرقه فریسیان که اکنون وجود دارد معاد را باور دارد. البته برخی از علمای این فرقه معاد را به معنی بازگشت دوباره به دنیا می انگارند  ولی برخی دیگر معاد را بازگشت به عالمی دیگر می دانند یهودیان کنونی به روح نیز اعتقاد داشته و به حیات روح بعد از مرگ ایمان دارند.

۲٫نظریهود،درباره ی اینکه آیا معاد برای همه افراد است یا تنها برای بعضی از انسانهاست[۷]؟
در بین علمای یهود اختلاف عظیمی وجود دارد، بعضی از علمای یهود قائل به این هستند که معاد برای همه مردگان است ولی برخی دیگر معاد را مختص یهودیان می دانند. عده ای دیگر گفته اند:
حتی یهودیانی که لیاقت و امتیازات لازم را کسب نکرده باشند نیز از پاداش زندگی بعد از مرگ محروم خواهند بود. در این دین جهان آینده و زندگی پس از مرگ جهانی است که فقط برای نیکان و پرهیزگاران است که آنان اجازه خواهند یافت برای همیشه در قرب خداوند و فرشتگان در شادی و نعمت زندگی کنند که کم و بیش مانند زندگی در بهشت است.
بنابراین به نظر نمی رسد که هیچ گونه تصوری از جهنم در این دیدگاه وجود داشته باشد. بدکاران برای همیشه با مرگ خود نابود می شوند. در واقع به نظر نمی رسد که در خود کتاب مقدس هیچ گونه تصور روشنی از جهنم و بهشت وجود داشته باشد، بلکه این تصور مربوط به تحولی است که بعدها رخ داده است.
همانطور که «هرتزبرگ» در کتاب خود «یهودیت» می گوید:
در کتاب مقدس پهنه زندگی انسان همین دنیاست. هیچگونه نظریه ای درباره بهشت و دوزخ وجود ندارد و تنها ایده در حال رشدی از رستاخیز نهایی مردگان در آخر زمان در ان وجود دارد.

۳٫اعتقاد یهودیان امروزی در باره معاد[۸]:
بعضی معتقدند که در تورات کنونی به صراحت از معاد سخن نرفته و در پاسخ برخی از دانشمندان یهود که برای ااثبات معاد در تورات به مواردی استناد کردند، می گویند: این موارد هرگز صراحتی در این خصوص نداردو برخی نیز می گویند:
هیچ قسمت از تورات نیست که به اعتقاد رستاخیز دلالت نکند رستاخیز یکی از اصول دین و ایمان است، و انکار آن گناه بزرگ محسوب می شود، کسی که به رستاخیز معتقد نباشد و آن را انکار کند از رستاخیز سهمی نخواهد داشت و زنده نخواهد شد.
اعتقاد به رستاخیز چنان اهمیت دارد که علمای یهود آن را موضوع یکی از دعاهایی (برکات هجده گانه) که بخش مهمی از نمازهای روزانه است قرار داده اند و آن دعا چنین است:
(تو تا به ابد جبار هستی، ای خدا تو زنده کننده مردگان هستی… و ای پادشاهی که مرگ و زندگی به دست تو است… و تو امین هستی که مردگان را زنده می کنی، متبارک هستی تو ای خدایی که مردگان را زنده می کنی)

۴٫یهود معاد را جسمانی می داند یا روحانی[۹]:
در باره جسمانی یا روحانی بودن معاد در نظر یهود باید گفت از ظاهر مجموع گفتارشان چنین به دست می آید که یهودیان معتقد به معاد جسمانی نیستند. چون براساس منابع دینی یهودیان جسم و روح هر دو در محکمه عدل الاهی داوری می شوند، ولی خدا جسم را رها نموده و روح را مورد سرزنش و توبیخ قرار می دهد.
در آخرت شناسی یهود نوشت نهایی بشر این است که در بهشت سکونت گزیندو در آنجا تا ابد در شادی و سرور کامل با خداوند و فرشتگانش به سر خواهد برد. موجودات انسانی در آنجا به صورت های روحانی محض خود در صلح و آرامش و آسودگی کامل زندگی می کنند. خداوند، وجودی روحانی است. بهشت تنها شامل جمعی از ارواح است .این ارواح در آنجا به صورت ابدی و مداوم در جوار خداوند به سر می برند. ” ابن میمون” در این باره می گوید:
در دنیای آینده هیچ چیزی که به ابدان مربوط باشد مانند نشستن، ایستادن، خوابیدن، مرگ، غم و شادی، و غیره اتفاق نمی افتد. از این روی حکیمان اولیه می گفتند: نه خوردن و نه آشامیدن در جهان آینده وجود دارد و نه آمیزش جنسی، اما انسانهای پرهیزگار با تاجهایی بر سر نشسته اند و از درخشندگی (شخینا)نوری که از یهوه در بهشت تجلی می کند. لذت می برند.
روشن است که در آنجا هیچ بدنی وجود ندارد، زیرا در آنجا نه خوردن وجود دارد و نه نوشیدن؛ و گفته حکیمان که «درستکاران در آنجا می نشینند» تمثیل است.درستکاران در آنجا نه کار می کنند و نه استراحت. این گفته که تاج هایشان بر سرشان است به این معنی است که دانشی را که آنان دارا بودند و به واسطه آن به دیدار جهان آخرت نایل شدند در آنجا با آنان همراه است و این دانش همان تاج آنها است. اما گناهکاران در زندگی زمینی خود مستوجب تحمل عذاب الهی می گردند، آنانی که احکام تورات و فرمانها را رعایت نکرده اند به دوزخ فرستاده می شوند.
۵٫یهود،آیامعاد از اصول است یا نه [۱۰]؟
در کتاب تلمود،که نزدیک به هزار سال بعد از حضرت موسی (ع) نوشته شده است و بنا به برخی اقوال دیگر، پیدایش آن بعد از حضرت عیسی بوده است – از معاد بسیار سخن گفته شده است.این کتاب مورد قبول فرقه فریسیان است ولی فرقه صدوقیان ، که الآن منقرض شده است ، آن را قبول نداشتند. در این کتاب معاد جزء اصول دین یهودیان معرفی شده و انکار آن گناهی بزرگ شمرده شده است. در تلمود چنین آمده است:
کسی که به رستاخیز مردگان معتقد نباشد و آن را انکار کند از رستاخیز سهمی نخواهد داشت.
۱٫اسلام و مسأله اعتقاد به معاد[۱۱] :

اعتقاد به معاد و قیامت ، بعد از اعتقاد به توحید، مهمترین مسئله دینی و اسلامی است. پیامبران آمده اند. برای اینکه مردم را به دو حقیقت یکی به خدا و مبدأ و دیگری به قیامت و معاد آشنا و معتقد کنند.

بیش از یک سوم آیات قران، با معاد و زندگی ابدی انسان ارتباط داشته و در مورد ابعاد مختلف قیامت مثل لزوم ایمان به آخرت، پیامدهای انکار مسئله قیامت ، نعمت های ابدی، عذاب های جاودانی، رابطه بین اعمال نیک و بد با نتایج اخروی آنها بحث کرده و نیز با شیوه های گوناگونی امکان و ضرورت رستاخیز مورد تأکید و تبیین قرار گرفته و به شبهات منکران پاسخ داده شده، چنان که منشأ تبهکاری ها و کج روی ها فراموش کردن یا انکار قیامت و روز رستاخیز، معرفی شده است.

۲٫جسمانی یا روحانی بودن معاد از دیدگاه دین اسلام[۱۲]:

مراد از معاد جسمانی در نزد متکلمین معاصر و حکما ی صدرایی، معاد جسمانی روحانی است ؛ یعنی اکثر علمای شیعه اعتقادشان بر این است که معاد عبارت است ازجمع روح بدن در آخرت . این عقیده را از آن جهت معاد جسمانی می گویند که در مقابل معاد صرفا روحانی مطرح شده است که برخی از فلاسفه سابق به آن عقیده داشتند.
معتقدین به معاد جسمانی نیز به لحاظ تفاوت دیدگاهی که در معنی جسم و بدن دارند به دو دسته تقسیم می شوند :
۱٫کسانی که معتقدند بدن اخروی ، بدن مادی و از جنس همین مواد دنیا خواهد بود. قائلین این قول اکثر متکلمین شیعه هستند.
۲٫کسانی که معتقدند بدن اخروی، جسمی است غیرمادی که از نظر شکل و رنگ و اندازه و … عین همین بدن مادی شخص است ؛ ولی فاقد ماده دنیوی است ؛ مثل اجسامی که انسان در خواب می بیند ؛ ما وقتی شخصی را در خواب می بینیم شکی نداریم که این شخص موجود در خواب ما ، فلان شخص است ؛ولی آن موجودی که ما در خواب می بینیم موجودی است غیر مادی .
با توجه به آیات قرآن کریم شکی نیست که معاد مورد نظر دین مقدس اسلام همان معاد جسمانی روحانی است ؛ اما سوال اساسی این است که آیا در آخرت ، انسان با بدن مادی محشور خواهد شد یا با بدن فرامادی؟
متکلمین معتقدند که معاد با بدن مادی و دنیوی خواهد بود ؛ لکن در آخرت ، همین ابدان مادی ، احکام و آثار دیگری خواهند داشت که متناسب با آن عالم است ؛ اما اکثر حکمای مکتب فلسفی ملاصدرا معتقدند که معاد با بدن غیرمادی است ؛ و معتقدند که آن بدن غیر مادی عین همین بدن دنیوی است نه مثل و شبیه آن ؛ لکن فاقد ماده است ؛ و می گویند شیئیّت یک شیء به صورت آن است نه به ماده آن ؛ لذا غیر مادی بودن آن بدن مانع از عینیّت بدن مادی دنیوی با بدن غیر مادی اخروی نمی شود. ــ توجه: ماده در اصطلاح فلسفه غیر از ماده در اصطلاح فیزیک است ؛ ماده یک شیء در نگاه فلسفی آن چیزی است که صورت آن شیء را می پذیرد ؛ مثلا گوشت و استخوان و … ماده بدن هستند اما بدن گوشت و استخوان و… نیست ؛ لذا ما وقتی شخصی را با همان صورت و شکل ولی بدون این مواد دنیوی در خواب می بینیم باز یقین داریم که این فلان شخص است.
هر کدام این دو گروه دلائلی برنظریه خود اقامه کرده و اشکالاتی نیز بر نظر دیگری وارد نموده اند ؛‌ حال اینکه دلائل کدام گروه یقینی و قطعی است ؛‌ و کدام گروه توانسته اند اشکالات وارده بر نظریه خودشان را جواب دهند ؛ امری است بسیار دشوار. البته برای کسی که نمی تواند به نتیجه قاطعی در این باره برسد برای او ، شرعا لازم و ضروری است که اجمالا معتقد شود که معاد ، جسمانی ، روحانی است ؛ و این دلیل برای او کافی است که بگوید : قرآن کریم کتاب خداست ؛ و خدا محال است سخن باطلی بگوید ؛ و از آیات قرآن استفاده می شود که معاد جسمانی، روحانی است ؛ پس حتما این مطلب حق است.

 

 

نتیجــــــه گیـری

بنابر چیزی که گفته شد این را نتیجه میگیرم که همه این سه دین معادی عقیدتی وکامل دارندولی کامل ترین و بهترین عقیده ای که نسبت به معاد بین این سه دین وجود دارد دین اسلام می باشدکه این رابا توجه به قرآن وسخنان اهل بیت(ع)که خود سندی کامل ومعتبر می باشدمی توان فهمید.

مـنـــــابع و مـأخذ:

  1. تاریخ جامع ادیان، جان. بی.زاس، متر جم علی اصغر حکمت، شرکت انتشارات علمی وفر هنگی، تهران، ۱۳۷۳سال نشر .
  2. سیری در ادیان زنده جهان(غیر اسلام) مؤلف عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، ناشر آیت عشق، نوبت چاپ اول زمستان ۱۳۸۳٫

۳٫تفسیر نمونه، مؤلف ناصر مکارم شیرازی و همکاران، ناشر دار الکتب الاسلامیه، نوبت چاپ یازدهم، تاریخ انتشار ۱۳۷۳٫

  1. گنجینه ای از تلمود،به نقل از سیری در ادیان زنده جهان(غیر اسلام) عبدالرحیم سلیمانی اردستانی.
    ۵٫ المنجد،مؤلف لویس معلوف،ناشرا نتشارات اسماعیلیان،، نوبت چاپ اول، تاریخ انتشار۱۳۶۲٫
    ۶٫ تاریخ ادیان و مذاهب جهان ،مبلغی، ناشر انتشارات منطق، سال چاپ ۱۳۷۳٫
    ۷٫ تاریخ ادیان و مذاهب جهان ، عبدالله مبلغی .
  2. آموزش کلام اسلامی ۲، محمدسعیدی فر.
    ۹٫ معاد یا بازگشت بسوی خدا،استاد محمد شجاعی.
    ۱۰٫ معادشناسی،استاد جعفر سبحانی.
  3. افتخار اسلام به سایر ادیان،تألیف محمد صادق فخر الاسلام .
    ۱۲٫ خلاصه ادیان، دکتر محمد جواد مشکور .
    ۱۳ .آشنایی با ادیان بزرگ، حسین توفیقی، انتشارات سمت، چاپ اول ۱۳۷۹٫
    ۱۴٫ درآمدى بر الهیات تطبیقى اسلام و مسیحیت، عبدالرحیم سلیمانى اردستانى .

 

[۱] .المنجد ص ۵۳۶

[۲] . درآمدى بر الهیات تطبیقى اسلام و مسیحیت ص ۲۱۴

[۳] . کتاب خلاصه ادیان ص۱۳۴ و۱۴۲به بعد

[۴] . معادشناسی

[۵] . تاریخ جامع ادیان ص ۴۷۵

[۶] . تاریخ ادیان و مذاهب جهان ص۵۷ و ۶۲

۱ . تاریخ ادیان و مذاهب جهان ج ۱، ص ۲۹۳

[۸] . کتاب افتخار ادیان به بعد اسلام به سایر ص ۱۲۹

[۹] . تاریخ ادیان و مذاهب جهان ج ۱ ص ۳۳۴ـ ۳۳۶

 

.[۱۰] کتاب افتخار اسلام به سایر ادیان ص۱۲۹ به بعد

[۱۱] . آموزش کلام اسلامی ۲ ازصفحه ۲۰۰به بعد

[۱۲] . معاد یا بازگشت بسوی خدا

دیدگاه ها
دیدگاه شما
ایمیل شما در نظر منتشر نخواهد شد